Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 02 tháng 02 năm 1908 tại làng Diêm Điền, tổng Hộ Đội, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, trong một gia đình nhà nho có truyền thống yêu nước và trọng nghĩa khí. Ngay từ khi còn nhỏ, đồng chí đã được lớn lên trong môi trường giáo dục coi trọng đạo lý, lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với quê hương, đất nước. Chính nền tảng ấy đã góp phần quan trọng hình thành nhân cách và chí hướng của người thanh niên trẻ sau này.
       Khí tiết người cha và truyền thống hiếu học từ người mẹ
      Thân sinh của đồng chí là cụ Nguyễn Đức Tiết, đỗ Cử nhân năm 1888. Là người giàu lòng yêu nước, cụ không chấp nhận ra làm quan dưới triều Nguyễn khi triều đình từng bước khuất phục thực dân Pháp. Cụ trở về quê mở trường dạy học và tích cực tham gia cuộc khởi nghĩa chống Pháp do Tạ Quang Hiện (Đề Hiện) lãnh đạo với nhiệm vụ chiêu mộ nghĩa quân. Dù cuộc khởi nghĩa không thành công, cụ vẫn giữ trọn khí tiết nhà nho, tiếp tục sự nghiệp dạy học và truyền bá tinh thần yêu nước cho thế hệ học trò.

      Thân mẫu của đồng chí là cụ Trần Thị Thùy, quê tại làng Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo, tỉnh Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng) - vùng đất nổi tiếng về truyền thống hiếu học và khoa bảng. Không chỉ kế thừa truyền thống của quê hương, cụ Trần Thị Thùy còn là người phụ nữ đảm đang, giàu đức hy sinh, hết lòng chăm lo gia đình và nuôi dạy bốn người con (Nguyễn Đức Phúc, Nguyễn Thị Lộc, Nguyễn Đức Cảnh và Trần Thị Thừa) trong nền nếp gia phong, lễ nghĩa và lòng tự trọng.
      Vượt qua biến cố, nuôi dưỡng chí lớn
     Khi mới bảy tuổi, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh không may mồ côi cha. Sau biến cố lớn của gia đình, đồng chí được hai người bạn thân của thân sinh là Nguyễn Đạo Quán và Trần Mỹ, khi đó giữ chức Tri phủ, nhận làm con nuôi, tạo điều kiện cho tiếp tục học tập và rèn luyện. Trong quá trình học tập, Nguyễn Đức Cảnh sớm bộc lộ tư chất thông minh, ham học hỏi, có ý chí vươn lên, được thầy giáo quý mến, bạn bè tin yêu và đánh giá là người có chí lớn.

Góc bình yên tại Nhà tưởng niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh
 

     Nhìn lại chặng đường trưởng thành của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh có thể thấy, bên cạnh truyền thống cách mạng của quê hương, chính nề nếp gia đình đã góp phần quan trọng hình thành nên một nhân cách lớn. Tinh thần yêu nước của người cha, đức hy sinh của người mẹ, truyền thống hiếu học của hai bên nội ngoại cùng sự giáo dưỡng của gia đình đã trở thành những viên gạch đầu tiên xây dựng nên bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và lý tưởng cách mạng của đồng chí. Những giá trị ấy không chỉ theo đồng chí trong những năm tháng tuổi trẻ mà còn được thể hiện xuyên suốt trong cuộc đời hoạt động cách mạng, trở thành nền tảng để đồng chí cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và phong trào công nhân Việt Nam.
(Cao Bình Minh)